İliç’teki siyanür felaketi: ‘Etkileri belki binlerce yıl sürecek’

İliç’teki maden faciası sonrası 9 işçi toprak altında ulaşılmayı beklerken maden şirketleri ile ilgili ihmaller açığa çıkmaya devam ediyor. İliç’e kadar yaşanan en büyük siyanür felaketi Romanya’da meydana gelmişti. 2000 yılında Romanya’nın Baia Mare kentindeki bir madende meydana gelen siyanür sızıntısı, Avrupa’da Çernobil’den sonraki en büyük çevre felaketi olarak kabul edilirken bugün uzmanlar, “İliç faciası coğrafyamızda çok ciddi bir çevre felaketidir. Poşetin doğada çözülmesi bin yılı bulabilirken siyanürün ne zaman kalkacağına dair bir şey söylemek mümkün bile değil” diyor.

Zehirlenmiş toprağın doğaya, insana ve hayvanlara etkisi üzerine Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Onur Hamzaoğlu ve Hacettepe Üniversitesi, Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Utku Perktaş ile konuştuk.

Prof. Dr. Utku Perktaş

FIRAT NEHRİ’NDE İKİ ÖNEMLİ BALIK TÜRÜ

‘Shoal’ adlı doğa koruma örgütünün dünyada nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu belirttiği 10 balık türünden ikisi Dicle Fırat Havzası’nda yer alıyor. Bunlardan biri olan ve 2021 yılında Fırat’ı besleyen Sarım Çayı’nda tekrar kaydedilen Batman Bantlı Çöpçü Balığı, Fırat havzası için önemli bir miras.

Prof. Dr. Utku Perktaş maden yapılan alanın biyoçeşitliliğini şu şekilde özetliyor: “Anadolu toprakları endemik bitki örtüsü, endemik bitki türleri, suda ve karada yaşayan omurgalıları ve diğer canlı türleriyle çok önemli bir coğrafya. Bu tür maden sahalarının açılması ya da insan eliyle yapılan her türlü degredasyon bulunduğumuz coğrafyada çok pervasız gerçekleşiyor. Fırat ve Dicle, Mezopotamya’yı besleyen iki ana damar. Buradaki çeşitlilik dünyanın başka bir yerinden çok daha fazla olabilir. Buna en iyi örnek Fırat ve Dicle’yi besleyen çay ya da daha küçük nehirler ya da akarsularında bulunan canlılar. İliç felaketinden önce, 47 yıllık bir aradan sonra 2021’de Batman Çayı’nın üst kollarında Sarım Çayı’nda keşfedilen ‘Batman bantlı çöpçü balığı.’ Bu türün tamamıyla yok olduğu düşünülüyordu. Ama o küçücük balık bölgeye kurulan barajlar, su akışını engelleyen bir takım bariyerler ya da insan faaliyetleri sonucunda çok daracık bir alanda hayatta kalmayı başarmış. Fakat balık deyip geçmemek lazım. Bu küçücük balık milyonlarca yıllık evrimsel sürecin bir ürünü olarak bize gelmiş durumda bugün elimizdeki miras. Fırat ve Dicle’de belki onlarca tür var. Bizim gözle görebildiğimiz omurgalılar ve bitkilerin yanı sıra bir de suyun içinde yaşayan mikroorganizmalar var.”

‘İLİÇ İNSANIN DOĞAYI NASIL PARÇALADIĞININ ÖRNEĞİDİR’

Fırat Nehri’ne yakın bir alanda siyanürlü bir faaliyet yapılmasının büyük bir hata olduğunu ve siyanürün çok küçük miktarı ile bile insanı hayatta kalamayacağını belirten Perktaş şöyle devam ediyor: “Toprak kayması ya da farklı bir kazayla bütün siyanürlü toprağın suya taşınması bölgedeki canlılığın geri dönüşümsüz olarak, bizim düşündüğümüzün çok ötesinde bir yok oluşa gitmesine sebep oluyor. Bu tamamıyla içinde bulunduğumuz çağda insanın doğaya etkisini en iyi gösteren örneklerden bir tanesi. İliç çok ciddi bir çevresel felaket. Buradaki atık maddelerin kendi doğal süreçlerle temizlenmesi, belki binlerce yıl sürecek.”

‘HAT BOYUNCA BULUNAN TÜM CANLILAR, ÜLKELER SİYANÜRDEN ETKİLENECEK’

“Bölgeyi yakın gelecekte ya da orta vadede neler bekliyor? Kestirmek zor ama iyi şeyler beklemediğini söylemek mümkün” diyen Perktaş felaketin besin zincirine bağlı olarak ilerleyeceğini sözlerine ekliyor. Pektaş, konuyla ilgili şu bilgileri veriyor: “Ne yazık ki yakın zamanda nehir kendini temizleyecek diye bir şey söz konusu değil. Çünkü doğaya bıraktığımız şey siyanür. Ve bunun parçalanması, kendini yok etmesi çok çok uzun bir zaman alacak ve zaman içerisinde yavaş yavaş belki bu bölgede ciddi ölümler göreceğiz. Sadece sudaki ölümler de değil. Sadece suyla beslenen bitkiler için de diğer canlılar için de kuşlar için de çevredeki böcek popülasyonu için de tehdit oluştu. Sudaki mikroorganizmalar üzerinden beslenen sucul canlılar var. O mikroorganizmalardan daha büyük canlılarla beslenen başka canlılar var derken, balıklar, balıkların üzerinde de balıklarla beslenen örneğin yalıçapkınları var. O bölgede Alaca Yalıçapkını var. Çok sıra dışı bir kuş türü ve tamamıyla balığa bağımlı. Yalıçapkını var yaygın şekilde. Kuşla beslenen bir başka canlı yüksek kuş türü kartal. Veyahut bir memeli türü kuşun yumurtalarıyla beslenen. Bunların üzerinde yükseltilerek biriken maddeler doğada. Ve bu sonuçta insana kadar geliyor esasında. ‘Biz o suya dokunmayalım, o sudan içmeyelim’ deyip kalamıyoruz. Birincisi biyoçeşitliliği olumsuz etkilerken besin zinciri dolayısıyla da diğer canlıları karasal omurgaları, kuşları ya da daha uzun mesafelerde hareket eden memelileri ve en sonunda da insanı etkileyecek bir durum söz konusu. Bunun da sorumlusu ilgili tüm kişiler. Fırat Nehri gibi bir suyu temizleyebilmek çok zor. Bu su bütün Mezopotamya’yı suluyor. Irak da bundan etkilenecek, Suriye de belki bundan etkilenecek. O hat boyunca ne kadar ülke varsa, ne kadar coğrafya varsa, ne kadar insan varsa bundan etkilenecek.”

Halk Sağlığı Uzmanı Onur Hamzaoğlu

‘BİTKİLER, BÖLGEDEN SU İÇEN HAYVANLAR, O SUYU KULLANAN İNSANLAR TÜMÜYLE ZEHİRLENME RİSKİNİ TAŞIYORLAR’

Siyanürün yaratacağı tahribata ilişkin zaman vermenin mümkün olmadığını ifade eden Halk Sağlığı Uzmanı Onur Hamzaoğlu, “Mesela orada çok kuvvetli bir yağmur oldu ve çamur aktı. O zaman bu kirlilik çok daha hızlı olacak” diyor. Hamzaoğlu, “Sonuç itibarıyla o yığın işlenmiş toprak. Eskiden nehirlerde, derelerde, eleklerde yakalanıyordu altın madenleri. Şimdi bu özellikteki toprakların bulunduğu alanlarda çok büyük tonajlarla toprak çıkartıyorlar yer altına doğru. Ve o toprakların üzerinden altın madeni ayrışsın, kopsun diye üzerine arsenik ve yirmiyi aşkın asit püskürtüyorlar. Esas sorunlardan bir tanesi kayan toprak kitlesi doğrudan yağmurlara maruz kaldı ve böylece erozyona daha açık hale geliyor. Dolayısıyla her bir yağışla beraber aşağılara doğru kaymaya başlıyor. Yağmur suyuyla beraber de topraktan süzülüp yer altı sularına karışabiliyor. Hem yer üstü sularını hem yeraltı sularını kirletme riski yüksek. Bulunduğu yerde buharlaşma riski taşıyor dolayısıyla solunum yoluyla etrafı zehirlemesi söz konusu bu kimyasal bir zehir çünkü. O bölgedeki bitkiler, o bölgedeki bitkilerden su içen hayvanlar o suyu kullanan insanlar tümüyle zehirlenme riskini taşıyorlar” diyor.

TİZSA’DA NE OLMUŞTU?

2000 yılında Romanya’nın Baia Mare bölgesinde kurulu bulunan Aurul altın madenindeki siyanür sızıntısı sonucu 2,5 milyon insan su kaynaklarının zehirlenme riskiyle karşı karşıya kalmış ve siyanür sızıntısının Yugoslavya’ya ve Tuna’ya ulaştığı kaydedilmişti. Tizsa Nehri’nin bazı bölgelerinde ise, balıkların yüzde 80’i ölmüş, ekosistem büyük zarar görmüştü. Bakterinin dahi yaşayamaz hale geldiği nehir etrafında insanlar balıklarla beslenen nehir kuşlarını kurtarmak için yüzeye çıkan çok sayıda ölü balığı toplamaya çalışmış, geceleri dahil nehir kıyısında nöbet tutmuşlardı.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
setrabet
slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
maltcasino
milanobet
milosbet
mobilbahis
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
betebet
betexper
betine
bet
betkolik
betkom
betlike
betmatik
betnis
betonred
bahisal
bahiscom
bahsegel
baymavi
baywin
1xbet/a>
7slot
akcabet
aresbet
asyabahis
bahigo
bahis1000
vevobahis
kingbetting
anadolucasino/a>
goldenbahis
betticket
betovis
casinoper
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
Çekmeköy Escort
pendik escort
betturkey